Κυριακή, 6 Ιουλίου 2014

Τα ρήματα της Λατινικής από τη Γραμματική του ΑΧ. ΤΖΑΡΤΖΑΝΟΥ

1. Ενεργητική φωνή
α´ συζυγίας
β´συζυγίας
γ´ συζυγίας
δ´ συζυγίας

1. Indicatīνus
Praesens

amo
(από το ama-o)

dēlĕ-ō

lĕg-ō

audĭ-ō
amā-s
delē-s
leg-ĭ-s
audī-s
amă-t
delĕ-t
leg-ĭt
audĭ-t
amā-mŭs
delē-mus
leg-ĭ-mus
audī-mus
amā-tĭs
delē-tis
leg-ĭ-tis
audī-tis
ama-nt
dele-nt         
leg-unt
audi-unt
Imperfectum

amā-bă-m
αγαπούσα

dēlē-băm
κατάστρεφα

lĕg-ē-băm
διάβαζα

audi-ē-băm
άκουα
amā-bā-s
delē-bās
leg-e-bās
audī-e-bās
amā-bă-t
delē-băt
leg-e-băt
audi-e-băt
amā-bā-mus
delē-bāmus
leg-e-bāmus
aud-e-bāmus
amā-bā-tis
delē-bātis
leg-e-bātis
audi-e-bātis
amā-ba-nt
delē-bant
leg-e-bant
audi-e-bant
Futurum

ămā-bō
αγαπούσα

dēlē-bō
θα καταστρέψω

lĕg-ăm
θα διάβασω

audĭ-ĭăm
θα ακούσω
amā-bĭs
delē-bĭs
leg-ēs
audi-ēs
amā-bĭt
delē-bĭt
leg-ĕt
audi-ĕt
amā-bĭmus
delē-bĭmus
leg-ēmus
aud-ēmus
amā-bĭtis
delē-bĭtis
leg-ētis
audi-ētis
amā-bunt
delē-bunt
leg-ent
audi-ent
Perfectum

ămā-v-ī
έχω αγαπήσει ή
αγάπησα

dēlē-v-ī έχω
καταστρέψει ή
κατάστρεψα

lēg-ī  έχω διαβάσει ή
διάβασα

audīv-ī
έχω ακούσει
ή άκουσα
amāv-īstī
delev-īsti
leg-īstī
audiv-īstī
amāv-ĭt
delev-ĭt
leg-ĭt
audiv-ĭt
amāv-ĭmus
delev-ĭmus
leg-ĭmus
audiv-ĭmus
amāv-īstis
delev-īstis
leg-īstis
audiv-īstis
amāv-ērunt ή
amav-ēre
delev-ērunt ή
delev-ēre
leg-ērunt ή
leg-ēre
audiv-ērunt ή
audiv- ēre
Plusqaumperfectum

amāv-ĕrăm
είχα αγαπήσει

dēlēv-ĕrăm
είχα καταστρέψει

leg-ĕrăm  
είχα διάβασει

audīv-ĕrăm
είχα ακούσει
amā-erās
delev-erās
leg-erās
audiv-erās
amā-erăt
delev-erăt
leg-erăt
audiv-erăt
amā-erāmus
delev-erāmus
leg-erāmus
audiv-erāmus
amā-erātis
delev-erātis
leg-erātis
audiv-erātis
amā-ĕrant
delev-ĕrant
leg-ĕrant
audiv-ĕrant
Futurum exactum

ămāv-ĕrō θα
έχω αγαπήσει

dēlev-ĕrō
θα έχω
καταστρέψει

lēg-ĕrō
θα έχω διάβασει

audīv- ĕrō
είχα ακούσει
amav-erĭs
delev-erĭs
leg-erĭsaudiv-erĭs
amav-erĭt
delev-erĭt
leg-erĭtaudiv-erĭt
amav-erĭmus
delev-erĭmus
leg-erĭmusaudiv-erĭmus
amav-erĭtis
delev-erĭtis
leg-erĭtisaudiv-erĭtis
amav-ĕrint
delev-erĭnt
leg-ĕrĭntaudiv-ĕrint

2 Coniunctīvus
Praesens

ăm-ĕm
(από το ama-em)
να αγαπώ

dēle-ăm
να καταστρέφω

lĕg-ăm
να διαβάζω

audi-ăm
να ακούω
am-ēs
dele-ās
leg-ās
audi-ăs
am-ĕt
dele-ăt
leg-ăt
audi-at
am-ēmus
dele-āmus
leg-āmus
audi-āmus
am-ētis
dele-ātis
leg-ātis
audi-ātis
am-ent
dele-ant
leg-ant
audi-ant
Imperfectum

ămā-rĕm
να αγαπούσα

dēlē-rĕm
να κατάστρεφα

leg-ĕ-rĕm
να διάβαζα

audī-rĕm
vα άκουα
ama-rēsdelē-rēsleg-e-rēsaudi-rēs
ama-rĕtdele-rĕtleg-e-rĕtaudi-rĕt
ama-rēmusdele-rēmusleg-e-rēmusaudi-rēmus
ama-rētisdele-rētisdele-rētisaudi-rētis
ama-rentdele-rentleg-ĕ-rentaudī-rent
Futurum

ămatūrus, a,
um sim

dēletūrus, a,
um sim

lectūrus, a,
um sim

auditūrus, a,
um sim
sissississis
sitsitsitsit
amatūri, ae,
a simus
deletūri, ae,
a simus
lectūri, ae,
a simus
audituri, ae,
a simus
sitissitissitissitis
sintsintsintsint
Perfectumum

ămāv-ĕrĭm αν,
(να) αγαπήσω

dēlev-ĕrĭm αν,
(να) καταστρέψω

lēg- ĕrĭm αν,
(να) διάβασω

audīv-ĕrĭm αν,
(να) ακούσω
amav-ĕrĭsdelev-ĕrĭsleg-erĭsaudiv-erĭs
amav-ĕrĭtdelev-ĕrĭtleg-erĭtaudiv-erĭt
amav-erĭmusdelev-erĭmusleg-erĭmusaudiv-erĭmus
amav-erĭtisdelev-erĭtisleg-erĭtisaudiv-erĭtis
amav-ĕrintdelev-ĕrintleg-ĕrintaudiv-ĕrint
Plusquamperfectum

amav-issĕm αν,
(να) είχα
αγαπήσει

dēlev-issĕm αν,
(να) είχα
καταστρέψει

lēg-issĕm αν,
(να) είχα διάβασει

audīv-issĕm αν,
(να) είχα ακούσει
amav-issēsdelev-issēsleg-issēsaudiv-issēs
amav-issĕtdelev-issĕtleg-issĕtaudiv-issĕt
amav-issēmusdelev-issēmusleg-issēmusaudiv-issēmus
amav-issētisdelev-issētisleg-issētisaudiv-issētis
amav-issentdelev-issentleg-issentaudiv-issent
Futurum
exactum
Δεν έχει

3. Imperatīvus
Praesens

Sing.

2.ămā
αγάπα

dēlē
κατάστρεφε

lĕg-e
διάβαζε

audī
άκουε
Plur.2. amā-tedēlē-telegĭ-teaudī-te
Futurum

Sing.

2.ămā-to αγάπησε
3.amā-tō

dēlē-tō κατάστρεψε
delē-tō

leg-ĭ-tō
διάβασε
leg-ĭ-tō

audī-to
άκουσε
audi-tō
Plur.
2.amā-tōte
3.amā-nto
delē-tōte
dele-ntō
leg-ĭ-tōte
leg-u-ntō
audi-tōte
audi-u-ntō

4. Infinitīvus
Praesens

ămā-re
«αγαπάν»

dēlē-re
«καταστρέφειν»

lĕg-ĕ-re
«αναγινώσκειν»

audī-re
«ακούειν»
Futurum

amatūrum,am,
-um esse

deletūrum, -am
-um esse

lectūrum,-am
-um esse

auditūrum,-am
-um esse
amatūros, -as
-a esse
deletūros, -as
-a esse
lectūros, -as
-a esse
auditūros, as
-a esse
«αγαπήσειν»
«καταστρέψειν»
«αναγνώσειν»
«ακούσειν»
Perfectum

amav-isse
«αγαπήσαι»

delev-isse
«καταστρέψαι»

lĕg-isse
«αναγνώσαι»

audiv-isse
«ακούσαι»

5. Gerundĭum

Gen.

ăma-ndi
«του αγαπάν»

dēle-ndī «του
καταστρέφειν»

lĕg-e-ndi «του
αναγινώσκειν»

audi-e-ndi
«τουακούειν»
Dat.
ama-ndō
dele-ndō
leg-e-ndō
audi-e-ndō
Acc.
ama-ndum
dele-ndum
leg-e-ndum
audi-e-ndum
Abl.
ama-ndō
dele-ndō
leg-e-ndō
audi-e-ndō

6. Supīnum

Acc.

ămātum

dēlēt-um

lect-um

audīt-um
Abl.
ămāt-ū
delēt-ū
lēct-ū
audīt-ū

7. Participium
Praesens

amā-ns
amanti-s
αγαπώντας
(αγαπών,
-ώσα, -ών)

delēns
dele-ntis
καταστρέφοντας
(καταστρέφων,
-ουσα, -ov)

leg-ēns
leg-e-ntis
διαβάζοντας
(αναγινώσκω,
-ουσα, -ov)

audi-ē-ns
audi-e-ntis
ακούοντας
(ακούων,
ουσα, -ov)
Futurum
amat-ūrus,
 -ūra, -ūrum
«αγαπήσων,
-ούσα, ον»
dele-tūrus,
-ūra, -ūrum
«καταστρέφων,
-ούσα, ον»
lect-ūrus,
-ūra, ūrum
«αναγνωσόμενος
-μένη, -μενον»
audit-urus,
-ūra, -ūrum
«ακουσόμενος,
-μένη, μενον»

2. Μέση ή παθητική φωνή

α´ συζυγίας

β´συζυγίας

γ´ συζυγίας

δ´ συζυγίας

1. Indicatīνus
Praesens

ămŏr
(από το amaor)
αγαπιέμαι

dēle-ŏr καταστρέφομαι

lĕgŏr
διάβαζομαι

audĭ-ŏr
ακούoμαι
amā-ris (ή -re)
delē-ris (ή -re)
lĕg-ĕ-ris (ή -re)
audī-ris (ή -re)
amā-tur
delē-tur
leg-ĭ-tur
audī-tur
amā-mur
delē-mur
leg-ĭ-mur
audī-mur
amā-mĭnī
delē-mĭnī
leg-ĭ-mini
audī-mĭni
ama-ntur
dele-ntur
leg-u-ntur
audi-u-ntur
Imperfectum

ămā-bar
αγαπιόμουν

dēlē-băr
καταστρεφόμουν

lĕg-ē-băr διάβαζομουν

audi-ē-bar
ακουόμουν
ama-bāris (ή -re)
dele-bā-ris (ή -re)
lĕg-e-bāris (ή-re)
audi-e-bāris
(ή- re)
ama-bātur
dele-bātur
leg-e-bātur
audi-e-bātur
ama-bāmur
dele-bāmur
leg-e-bāmur
audi-e-bāmur
ama-bāmĭnī
dele-bāmĭnī
leg-e-bāmĭni
audi-e-bămĭni
ama-bantur
dele-bantur
leg-e-bantur
audi-e-bantur
Futrurum

ămā-bŏr
θα αγαπηθώ

dēlē-bŏr
θα κατάστραφώ

lĕg-ăr
θα διάβαστω

audĭ-ăr
ακούoμαι
ama-bĕ-ris (ή -re)
dele-bĕ-ris (ή -re)
lĕg-ē-ris (ή -re)
audi-ē-ris (ή -re)
amā-bĭtur
dele-bĭtur
leg-ētur
audi-ētur
amā-bĭmur
delē-bĭmur
leg-ēmur
audi-ēmur
amā-bimĭnī
delē-bimĭnī
leg-ēmĭni
audi-ēmĭni
amā-buntur
dele-buntur
leg-entur
audi-entur
Perfectum

amātus, -a,-um
sum, es, est
έχω αγαπηθεί
ή αγαπήθηκα

delētus, -a- um
sum, es, est 
έχω καταστραφεί
ή καταστράφηκα

lēctus, -a, -um
sum, es, est 
έχω διαβαστεί
ή διαβάστηκα

audī-tus -a, -um
sum, es, est 
έχω ακουστεί
ή ακούστηκα
ama-tī, -ae, -a
sumus, estis sunt
delēti, -ae, -a
sumus, estis
sunt
lecti, -ae, -a
sumus, estis
sunt
auditi, -ae, -a
sumus, estis
sunt
Plusquamperfectum

amatus, -a,-um 
eram, eras, erat 
είχα αγαπηθεί

deletus, -a- um 
eram, eras, erat 
είχα καταστραφεί

lēctus, -a, -um
eram, eras, erat 
είχα διαβάστει

auditus -a, -um
eram, eras, erat 
είχα ακουστεί
amati, -ae, -a
eramus, eratis,
erant
deleti, -ae, -a
eramus, eratis,
erant
lecti, -ae, -a
eramus, eratis,
erant
auditi, -ae, -a
eramus, eratis,
erant
Futurum exactum

amatus, -a, -um  
ero, eris, erit
θα έχω αγαπηθεί

deletus, -a- um 
ero, eris, erit
θα έχω
καταστραφεί

lectus, -a, -um
ero, eris, erit
θα έχω
διαβάστει

audi-tus -a, -um
ero, eris, erit
θα έχω
ακουστεί
amati, -ae, -a
erimus, eritis,
erunt
deleti, -ae, -a
erimus, eritis, erunt
lecti, -ae, -a
erimus, eritis, erunt
auditi, -ae, -a
erimus, eritis,
erunt

2 Coniunctīνus
Praesens

ămĕr
(από το ama-er)
να αγαπιέμαι

dēlĕ-ăr
να καταστρέφομαι

lĕg-ăr
να διάβαζομαι

audĭ-ăr
να ακούομαι
amē-ris (ή -re)
dele-ā-ris (ή -re)
leg-āris (ή -re)
audi-āris (ή -re)
amē-tur
dele-ā-tur
leg-ātur
audi-ātur
amē-mur
dele-āmur
leg-āmur
audi-āmur
amē-mĭnī
dele-amĭni
leg-āmĭnī
audi-āmĭnĭ
ame-ntur
dele-antur
leg-antur
audi-antur
Ιmperfectum

ămā-rĕr να
αγαπιόμουν

dēlē-rer να
καταστρεφόμουν

lĕg-ĕ-rĕr να
διάβαζομουν

audī-rĕr να
ακουόμουν
ama-rēris (ή -re)
dele-rēris (ή -re)
leg-e-rēris (ή -re)
audi-rēris(ή -re)
ama-rētur
dele-rētur
leg-e-rētur
audi-rētur
ama-rēmur
dele-rēmur
leg-e-rēmur
audi-rēmur
ama-remĭnī
dele-remĭnī
leg-e-remĭnī
audi-remĭnī
ama-rentur
dele-rentur
leg-e-rentur
audi-rentur
Perfectum

amatus, -a, -um
sim, sis, sit (αν)
έχω αγαπηθεί
ή αγαπηθώ

deletus, -a- um 
sim, sis, sit (αν)
έχω καταστραφεί
ή καταστραφώ

lectus, -a, -um
sim, sis, sit (αν)
έχω διαβάστει
ή διαβαστώ

audi-tus -a, -um
sim, sis, sit (αν)
έχω ακουστεί
ή ακουστώ
ama-ti, -ae, -a
simus, sitis, sint
deleti, -ae, -a
simus, sitis, sint
lecti, -ae, -a
simus, sitis, sint
auditi, -ae, -a
simus, sitis sint 
Plusquamperfectum

amatus, -a, -um
essem, esses,
esset (αν)
είχα αγαπηθεί

deletus, -a- um 
essem, esses,
esset (αν)
είχα καταστραφεί

lectus, -a, -um
essem, esses,
esset (αν)
είχα διαβάστει

audi-tus -a, -um
essem, esses,
esset (αν)
ακουστεί
amātī, -ae, -a
essemus,
essetis, essent
deleti, -ae, -a
essemus,
essetis, essent
lecti, -ae, -a
essemus,
essetis, essent
auditi, -ae, -a
essemus,
essetis, essent
Futurum
exactum

Δεν έχει

3. Imperatīvus
Praesens

Sing.

2.ămā-re να αγαπιέσαι

delē-re
να
καταστρέφεσαι

legĕ-re
να διαβάζεσαι

audī-re
να ακούεσαι
Plur.
2. amā-mĭni
dēlē-mĭni
leg-ĭ-mĭni
audi-mĭni
Futurum

Sing.

2.ămā-tor
να αγαπιέσαι
3. amā-tōr

dēlē-tor
να
καταστρέφεσαι
dele-tor

leg-ĭ-tor
να διάβαζεσαι

leg-ĭ-tor

audī-tor
να
ακουόμουν
audī-tor
Plur.
ama-ntor
dele-ntor
leg-untur
audi-u-ntor

4. Infinitīvus
Praesens

amā-ri
«αγαπάσθαι»

delē-ri
«καταστρέφεσθαι»

leg-ī
«αναγιγνώ-
σκεσθαι»

audī-ri
«ακούεσθαι»
Futurum

amatum iri
«αγαπηθή-
σεσθαι»

deletum iri
«καταστραφή-
σεσθαι»

lectum īrī
«αναγνωσθή-
σεσθαι»

auditum iri
«ακουσθή-
σεσθαι»
Perfectum

amatum, -am, -um
esse
ότι ή να έχει
αγαπηθεί
amatos,-as, -a
esse

deletum, -am, -um
esse
ότι ή να έχει
καταστραφεί
deletos,-as, -a
esse

lectum, -am, -um
esse
ότι ή να έχει
διαβαστεί
lectos,-as,-a
esse

auditum,-am,-um
esse
ότι ή να έχει
ακουστεί
auditos,-as,-a
esse
Futurum exactum

amatum, -am, -um
fore ότι θα έχει
αγαπηθεί
amatos, -as, -a
fore

deletum, -am, -um
fore ότι θα έχει
καταστραφεί
deletos, -as, -a
fore

lectum, -am,- um
fore ότι θα έχει
διαβαστεί
lectos, -as, -a
fore

auditum,-am,-um
fore ότι θα έχει
ακουστεί
auditos, -as, -a
fore

5. Participĭum
Perfectum

amātus, amāta
amātum
αγαπημένος

delētus, delēta
delētum
καταστραμμένος

lēctus, lēcta,
lēctum
διαβασμένος

audītus, audīta,
audītum
ακουσμένος

6. Gerundīvum


ama-ndus
ama-nda
ama-ndum
«αγαπητέος,
-τέα, -τέον»

dele-ndus
dele-nda
dele-ndum
«καταστρεπτέος,
-έα, -έον»

leg-e-ndus
leg-e-nda
leg-e-ndum
«αναγνωστέος,
-έα, -έον»

audi-e- ndus
audi-e-nda
audi-e-ndum
«ακουστέος,
-έα, -έον»


79. Οι κυρίως προσωπικές καταλήξεις των ρημάτων

Ενεργητικής φωνής

Μέσης (ή Παθητικής) φωνής
Οριστ. και υποτακτ.
Προστακτ.
Οριστ. και υποτακτ.
Προστακτ.
Ενικός

1. -m ή –
2. -s (οριστική παρακειμ. -sti)
3. -t

…………
– ή -to

-to

-r
-ris (ή -re)

-tur

…………
-re ή tor

tor
Πληθυντικός

1. -mus
2. -tis (οριστική παρακειμ. -stis)
3. -nt (οριστική παρακειμ.
-runt ή -re

-te ή -tote

-nto

-mur
-mini

-ntur


-mini

-ntor

Σημείωση 1. To α´ ενικό πρόσωπο των χρόνων της μέσης φωνής που σχηματίζονται μονολεκτικώς βρίσκεται από το α´ πρόσωπο του αντίστοιχου χρόνου της ενεργητικής φωνής, αν λήγει σε ο με την προσθήκη ενός r, αν λήγει σε m με την τροπή του m σε r, όπως amo-amor, amabam-amabar, amabo-amabor, amem-amer, amarem, amarer, κ.τ.λ.
Σημείωση 2.Το απαρέμφατο του μέλλοντα της μέσης (παθητικής) φωνής (amatum iri, deletum iri κτλ.) αποτελείται από το σουπίνο (§75,3 ) και το iri, που είναι απαρέμφατο του παθητικού ενεστώτα του ρήματος eo = πορεύομαι.
Αρχαϊκότεροι τύποι είναι: α´) του παρατατικού της δ´ συζυγίας audībam, audības κτλ. και του μέλλοντα audībo, audibis κτλ. β´) του απαρεμφάτου του παθητικού ενεστώτα amarĭer, legĭer κτλ. (=amari, legi)· γ´) του γερουνδιακού της γ´ και της δ´ συζυγίας σε -undus, όπως legundus, audiundus, (= legendus, audiendus).
Αποθετικά ρήματα (verba deponentia)
80. Και η Λατινική έχει αποθετικά ρήματα ενεργητικής (ή ουδέτερης) διαθέσεως, ρήματα δηλ. που έχουν μόνο τη μέση (παθητική) φωνή (γι' αυτό λέγονται και media tantum §74, 2β´), όπως hortor (προτρέπω) - hortātus sum- hortātum - hortāri, vereor (ευλαβούμαι) - verĭtus sum - verĭtum- verēri, loquor (ομιλώ) - locūtus sum locūtum - loqui, blandior (κολακεύω) - blandītus sum - blandītum - blandīri.
Τα ρήματα αυτά κλίνονται όπως ακριβώς τα αντίστοιχα ρήματα μέσης φωνής (μέσης ή παθητικής διαθέσεως, §78 2) με τη διάφορά ότι από τη μέση φωνή δεν έχουν απαρέμφατο του μέλλοντα, ενώ από την ενεργητική έχουν υποτακτική και απαρέμφατο του μέλλοντα, σουπίνο, μετοχή του ενεστώτα και του μέλλοντα και το γερούνδιο.
Futurum

hortor
πρβ. amor

vereor
πρβ. deleor

loquor
πρβ. legor

blandior
πρβ. audior
Coniunctivus

hortatūrus, -a, -um
sim, sis, sit

veritūrus, -a, -um
sim, sis, sit

locutūrus, -a, -um
sim, sis, sit

blanditūrus, -a, -um
sim, sis, sit
hortaturi, -ae, -a
simus, sitis, sint
veritūri, -ae, -a
simus, sitis, sint
locutūri, -ae, -a
simus, sitis, sint
blanditūri, -ae, -a
simus, sitis, sint
Infinitivus

hortatūrum, -am,

veritūrum, -am,

locutūrum, -am,

blanditūrum, -am
- um esse
- um esse
- um esse
- um esse
hortatūros, -as, -a esse
veritūros, -as, -a esse
locutūros, -as, -a esse
blanditūros, -as, -a esse
Supinum

hortātum, tū

verĭtum, tū

locūtum, tū

blandītum, tū

Participium
Praesens

hortans (gen.
hortantis)

verens (gen.
verentis)

loquens (gen.
loquentis)

blandiens (gen.
blandientis)
Futurum

hortatūrus,
-a, -um

veritūrus,
 -a, -um

locutūrus,
-a, -um

blanditūrus,
-a, -um
Gen.
hortandi
verendi
loquendi
blandiendi
Dat.
hortando
verendo
loquendo
blandiendo
Acc.
hortandum
verendum
loquendum
blandiendum
Abl.
hortando
verendo
loquendo
blandiendo
81. Η λατινική γλώσσα έχει ακόμη και μερικά ημιαποθετικά ρήματα (verba semideponentia), δηλ. ρήματα τα οποία έχουν:
1) ενεστώτα και απαρέμφατο ενεργητικού τύπου, παρακείμενο μέσου τύπου. Σ' αυτή την κατηγορία ανήκουν τα εξής ρήματα:
audeoτολμώ  ausus sum τόλμησα ausumaudēre
gaudeoχαίρωgavīsus sum χάρηκαgavīsumgaudēre
soleoσυνηθίζωsolĭtus sum συνήθισαsolĭtumsolēre
fidoέχω πεποίθησηfisus sum ήμουν πεπεισμένοςfisumfidĕre.
To ίδιο και τα σύνθετα confĭdo έχω πεποίθηση, diffĭdo δύσπιστώ κτλ.
2) ενεστώτα και απαρέμφατο μέσου τύπου και παρακείμενο ενεργητικού. Τέτοια ρήματα είναι:
devertor καταλύω - deverti κατέλυσα, deversum, deverti.
revertor επιστρέφω - reverti (και reversus sum) επέστρεψα - reversum, reverti.
adsentior παραδέχομαι - adsensi παραδέχτηκα - adsensum, adsentiri (πβ. ίσταμαι - έστηκα, έστην, φύομαι - πέφυκα, έφυν κ.τ.ό.).
Σημείωση.Όπως η μετοχή του μέσου παρακειμένου των αποθετικών ρημάτων αντιστοιχεί στην αρχαία ελληνική προς τη μετοχή του ενεργητικού παρακειμένου ή αορίστου (π.χ. loquor-locūtus = ειρηκώς ή ειπών, hortor-hortātus = παραινέσας, audeo - ausus = τετολμηκώς ή τολμήσας), έτσι και άλλων ρημάτων η μετοχή του μέσου παρακειμένου λαμβάνεται με σημασία ενεργητικoύ παρακειμένου ή αορίστου, π.χ. (ceno δειπνώ) (cenātus = δεδειπνηκώς ή δειπνήσας, (prandeo αριστώ) pransus = ηριστηκώς ή αριστήσας, (iuro όμνυμι) iurātus = ομόσας. Των ρημάτων potāre (πίνειν) και tacēre (σιγάν) η μετοχή του μέσου παρακειμένου λαμβάνεται και με ενεργητική και με παθητική σημασία, π.χ. potus (= potatus) = πεπωκώς ή πιών και ποθείς, tacĭtus = σιγήσας (σιγηλός) και σιγηθείς. (Πρβ. νεοελλ. δειπνώ - δειπνημένος = ο δειπνήσας, πίνω - πιωμένος = ο πεπωκώς). Πολλές φορές η μετοχή του μέσου παρακειμένου λαμβάνεται και με σημασία παθητικού ενεστώτα, όπως tutior est certa pax quamsperāta victoria = ασφαλέστερη είναι βέβαιη ειρήνη παρά ελπιζόμενη νίκη.
Aυτές οι χρήσεις της μετοχής του μέσου παρακειμένου σε -tus, -ta, -tum εξηγούνται από το ότι η μετοχή αυτή από την αρχή ήταν επίθετο που αντιστοιχούσε προς τα ρηματικά επίθετα της αρχαίας Ελληνικής σε -τος, -τη, -τον∙ αυτά από την αρχή εσήμαιναν 1) τον υποκείμενο σ' αυτό που δήλωνε το ρήμα (π.χ. θνητός = εκείνος που υπόκειται στο θάνατο), 2) εκείνο που ήταν δυνατό να γίνει (π.χ. βατός δρόμος = στον οποίο μπορεί κανείς να βαδίσει, αντίθετα άβατος) και 3) ό,τι και η μετοχή του ενεργητικού ή μέσου ενεστώτα ή αορίστου ή παρακειμένου (π.χ. δυνατός = (ο δυνάμενος) εκείνος που μπορεί, νεοελλ. καυτός = εκείνος που καίει (ο καίων),αστράτευτος = (ο μη στρατευσάμενος) εκείνος που δε στρατεύθηκε, άπρακτος = αυτός που δεν έπραξε (ο μη πράξας), θαυμαστός = ο θαυμαζόμενος, ο τεθαυμασμένος κτλ.). Ετσι και στη λατινική π.χ. ignōtus = ο άγνωστος και ο αγνοών, occultus = ο κεκρυμμένος και ο (κρύπτων), ασφαλίζων κ.ά.τ.
82. Περιφραστική συζυγία (Coniugatio periphrastĭca). Εκτός από τους συνηθισμένους περιφραστικούς τύπους των ρημάτων των τεσσάρων συζυγιών (§76) σχηματίζονται ακόμη περιφραστικοί ρηματικοί τύποι σε όλους τους χρόνους και τις εγκλίσεις με τις διάφορες μετοχές των ρημάτων, κυρίως με τη μετοχή του ενεργητικού μέλλοντα σε -ūrus και το γερουνδιακό σε -ndus, -nda, -ndum (§27,5) και το βοηθητικό ρήμα esse· π.χ.
1) scripturus sum (μέλλω γράφειν) πρόκειται να γράψω, scriptūrus eram (έμελλον γράφειν) επρόκειτο να γράψω, scriptūrus ero, scriptūrus fui, κτλ.
2)  docendus sum (διδακτέος εἰμί) πρέπει να διδαχθώ, docendus eram έπρεπε να διδαχθώ, docendus ero, κτλ.
Μερικές μεταβολές σε ρηματικούς τύπους των τεσσάρων συζυγιών
83. Οι ρηματικοί τύποι που σχηματίζονται από χρονικό θέμα παρακειμένου με χαρακτήρα νπολλές φορές αποβάλλουν το ν, όταν ύστερα από τη συλλαβή ve ή νi ακολουθεί στην κατάληξη r ή s. Μετά την αποβολή του ν τα φωνήεντα που συναντιώνται (εκτός από τα i-e), συναιρούνται ως εξής: (στην α´ συζυγία) το a + i = α, (στην β´ συζυγία) το e + i = e και (στην δ´ συζυγία) το i + i = i. Είναι δυνατό όμως τα δύο i να μένουν και ασυναίρετα π.χ.
amo, ama-v-i, amavērunt και amarunt, amavistis και amastis, amavero και amāro, amavisse και amasse, κτλ.
deleo, dele-v-i, deleveram και delēram, delevistis και delēstis κτλ.
audio, audi-v-i, audivisti και audisti ή audiisti, audiverunt και audie-runt, audiveram και audiĕram κτλ.
Σημείωση.Των παρακειμένων σε -iνί είναι δυνατό να εκπίπτει το ν και στο α´ και γ´ ενικό πρόσωπο της οριστικής, αλλά τότε δε συναιρούνται τα δύο i. Σύμφωνα μ' αυτό τον κανόνα σχηματίζονται κανονικά οι τύποι αυτοί στον παρακείμενο των συνθέτων του ρήματος eo πορεύομαι, όπως redeo επιστρέφω - (redīvi και) redĭi - (redīvit και) redĭit, καθώς και του ρήματος peto ζητώ - petīvi και petĭi -(petīvit και) petĭit.
84. Δεκαπέντε ρήματα της γ´ συζυγίας (από τα οποία τα τρία αποθετικά) λήγουν σε -iο (όπως δηλ. τα ρήματα της δ´ συζυγίας). Αυτά είναι τα εξής:
capio (λαμβάνω) παίρνω
cēpi
captum
capĕre
cupio επιθυμώ
cupīvi
cupītum
cupĕre
facio κάνω
fēci
factum
facĕre
fodio σκάζω
fōdi
fossum
fodĕre
fugiο φεύγω
fūgi
(fugĭtum)
fugĕre
iacio ρίχνω
iēci
iactum
iacĕre
lacio (έλκω) σύρω (εύχρηστο στα σύνθετα π.χ. elicio σύρω έξω,
elicui
elicĭtum)
lacĕre
pario γεννώ
pepĕri
partum
parĕre
quatio σείω
(quassi)
quassum
quatĕre
rapio αρπάζω
rapui
raptum
rapĕre
sapio έχω γεύση (σωφρονώ) (sapīvi ή sapĭi)
specio παρατηρώ
spexi
spectum
specĕre
gradior βαδίζω
gressus sum
gressum
gradi
morior αποθνήσκω
mortuus sum
(mortuum)
mori
patior πάσχω
passus sum
passum
pati
Των ρημάτων αυτών ο χαρακτήρας του ενεστωτικού θέματος i αποβάλλεται, όπου ακολουθεί άλλο i στην κατάληξη ή -ĕr ή τελικό e. Κατά τα άλλα κλίνονται όπως το lego - legor (§78).
Ενεργητική φωνή
Μέση φωνή

1. Ιndicatiνus
Praesens
capi-o
capi-or
cap-ĭs
(από το capi-is)
cap-ĕris
(από το capi-ĕris)
capĭt
(από το capi-it)
cap-ĭtur
(από το capi-itur)
cap-ĭmus
(από το capi-imus)
cap-ĭmur
(από το capi-imur)
cap-ĭtis
(από το capi-itis)
capi-mĭni
capi-unt
capi-untur

Imperfectum: capi-ēbam, capi-ebăs, capi-ebăt κτλ.
Futurum: capi-am, capi-es, capi-et κτλ.

2 Coniunctiνus
Praesens:
capi-ăm,
capi-ăs,
capi-ăt κ.τ.λ.
capi-ăr,
capiāris
capi-ātur κ.τ.λ.

Imperfectum
cap-ĕrem
(από το capi-erem)
cap-ĕrĕr
(από το capi-erer)
caperēs
(από το capi-eres)
cap-erēris
(από το capi-ereris)
cap-erĕt
cap-erētur
cap-erēmus
cap-erēmur
cap-erētis
cap-eremĭni
cap-ĕrent
cap-erentur

3.Imperatīvus

cape
(από το capi-e)
cap-ĕre
(από το capi-ere)
cap-ite
cap-imini
cap-ito
cap-itor
(από το capi-itor)
cap-ĭtο
(από το capi-ito)
cap-ĭtor
cap-itōte
capi-unto
capi-untor

4.Infinitivus

cap-ĕre

(από το capi-ere)

capi

(από το capi-i)
Σημείωση.Του ρήματος facio το β´ ενικό της προστακτικής του ενεργητικού ενεστώτα σχηματίζεται χωρίς την κατάληξη e, με το θέμα μόνο: fac (ποίει) κάνε. Όμοια σχηματίζεται το ίδιο πρόσωπο και των ρημάτων dico (λέγω), duco (οδηγώ), fero (φέρω): dic, duc, fer.
Όμως τα σύνθετα με πρόθεση του ρήματος facio (που σ' αυτά το a του θέματος τρέπεται σε i), σχηματίζουν το β´ ενικό πρόσωπο της προστακτικής του ενεργητικού ενεστώτα με την κανονική κατάληξη e: conficio (κατασκευάζω) - confĭce, per-ficio (κατορθώνω) - perfĭce κτλ.
85. Χρονικά θέματα.- Οι διάφοροι τύποι όλων των ρημάτων της Λατινικής σχηματίζονται από τρία κυρίως θέματα: 1) από το θέμα του ενεστώτα, 2) από το θέμα του ενεργητικού παρακειμένου και 3) από το θέμα του σουπίνου.
Για το λόγο αυτό ο ενεστώτας, ο (ενεργητικός) παρακείμενος και το σουπίνο (με το απαρέμφατο του ενεστώτα) λέγονται αρχικοί χρόνοι του ρήματος (tempora primitiva), π.χ.
amo                           amāvi            amātum             amāre
deleo                         delēvi            delētum             delēre
lĕgo                           lēgi                lectum               legĕre κτλ.
1) Από το θέμα του ενεστώτα σχηματίζονται ο ενεστώτας και ο παρατατικός οριστικής και υποτακτικής, ο μέλλοντας της οριστικής, η προστακτική, το απαρέμφατο του ενεστώτα, η μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα και το γερούνδιο.
(θ. ama-) amo, amor (από το ama-o, ama-or) - amem - amer (από το ama-em, ama-er) — ama-bam, ama-bar, ama-rem, ama-rer, ama-bo, ama-bor, — ama, ama-to κτλ. — ama-re, ama-ri — ama-ns, ama-ndi κτλ.
2) Από το θέμα του (ενεργ.) παρακειμένου σχηματίζονται οι συντελικοί χρόνοι της ενεργητικής φωνής, δηλ. ο ενεργητικός παρακείμενος και ο υπερσυντέλικος σε όλες τις εγκλίσεις και ο τετελεσμένος μέλλοντας της οριστικής:
(θ. amav-) amā-vi, amav-ĕrim, amav-ĕram, amav-issem, amav-isse, amav-ĕro κτλ.
3) Από το θέμα του σουπίνου σχηματίζονται το σουπίνο, η μετοχή του ενεργητικού μέλλοντα και η μετοχή του παθητικού παρακειμένου (καθώς και όλοι οι περιφραστικοί τύποι που σχηματίζονται με τις μετοχές αυτές ή με το σουπίνο):
(θ. amat-) amāt-um, amāt-u, amat-ūrus, -a, -um, amāt-us, -a, -um — amatū-rus sim, sis κτλ.— amatus, -a, -um sum, es κτλ. amatum īri κτλ.
Παρατηρήσεις στο σχηματισμό των χρονικών θεμάτων.
86. α´) Χρονικό θέμα του ενεστώτα.- Θέμα του ενεστώτα πολλών απλών ρημάτων είναι το ίδιο το ρηματικό θέμα τους, π.χ.
(ρ. θ. para-) paro (από το para-o) παρασκευάζω, parāvi, parātum, parāre∙
(ρ. θ. dele-) dele-o καταστρέφω, delēvi, delētum, delēre·
(ρ. θ. lĕg-) lĕg-o διαβάζω lēg-i, lectum, legĕre
(ρ. θ. parti-) parti-o μοιράζω, partīvi, partītum, partīre.
Όμως σε πάρα πολλά ρήματα το θέμα του ενεστώτα σχηματίζεται από το ρηματικό θέμα με την προσθήκη προσφυμάτων ή με αναδιπλασιασμό:
1) με πρόσφυμα φωνήεντος a ή e ή i, όπως
α´) (ρ. θ. nec-) neco (από το nec-a-o) φονεύω, necāvi, necātum, necāre∙
β´) (p. θ. aug-) aug-e-o αυξάνω auxi, auctum, augēre∙ (πρβ. στην αρχ. ελληνική δοκω από το δοκ-έ-ω)·
γ´) (ρ. θ. rap-) rap-i-o αρπάζω, rapui, raptum, rapĕre (§ 84)· (ρ. θ. mor-) mor-i-or αποθνήσκω, mortuus sum, mortuum (αλλά η μετοχή του ενεργητικού μέλλοντα moriturus), mŏri (§ 80)∙
2) με πρόσφυμα συμφώνου n ή t ή sc, όπως
α´) (ρ. θ. cer-) cer-n-o κρίνω, crevi, cretum, cernĕre (πρβ. αρχ. ελλ. κάμ-ν-ω), αόρ. ἔ-καμ-ον).
Σε μερικά ρήματα το πρόσφυμα n παρεμβάλλεται ανάμεσα στο θεματικό φωνήεν και στο χαρακτήρα του ρηματικού θέματος, όπως (ρ. θ. tag-) ta-n-go εγγίζω, tetĭgi, tactum, tangĕre.
(ρ. θ. fud-) fu-n-do χύνω, fūdi, fūsum, fundĕre (πρβ. αρχ. ελλ. μα-ν-θ-άνω, αόρ. έ-μαθον)·
β´) (ρ. θ. plec-) plect-o πλέκω, plexi (και -xui), plexum, plectĕre∙
γ´) (ρ. θ. pa-) pa-sc-o βόσκω, pāvi, pāstum, pascĕre. Με το πρόσφυμα sc σχηματίζεται κανονικά το θέμα του ενεστώτα των εναρκτικών ρημάτων (verba inchoatīva ή incohatīva), όπως
(ρ. θ. sene-) sene-sc-o γεράζω (γηρά-σκ-ω), senui, senescĕre∙
(ρ. θ. cale-) cale-sc-o γίνομαι θερμός, calui, calescĕre∙
 3) με ενεστωτικό αναδιπλασιασμό, όπως:
(ρ. θ. gen-) gi-gn-o (από το gi-gen-o) γεννώ, genŭi, genĭtum, gignĕre (πρβ. γί-γν-ομαι, από το γι-γέν-ομαι)∙.
87. β´) Χρονικό θέμα του παρακειμένου.- 1) Το θέμα του παρακειμένου των ομαλών ρημάτων της α´, της β´και της δ´ συζυγίας σχηματίζεται από το ρηματικό θέμα με την προσθήκη του χαρακτήρα ν, όπως amo (από το ama-o) amāv-i, dele-o, delēv-i — audio, audīv-i, κτλ.
Όμως πολλά ρήματα της β´ συζυγίας σχηματίζουν τον παρακείμενο σε -ui και όχι σε –evi, όπως habe-o έχω, hab-ui — mone-o συμβουλεύω, mon-ui κτλ.
2) Το θέμα του παρακειμένου των ρημάτων της γ´συζυγίας σχηματίζεται συνήθως κατά τρεις τρόπους,ως εξής:
α´) από το ίδιο το ρηματικό θέμα με έκταση του θεματικού φωνήεντος, του ă ή ĕ σε ē, του ĭ σε ī, του ŏ σε ō και του ŭ σέ ū, όπως:
(ρ. θ. ăg-) ag-o (άγω) οδηγώ, ēg-i, actum, agĕre·
(ρ. θ. leg-) leg-o διαβάζω, lēg-i, lectum, legĕre
(p. θ. lĭqu-) linqu-o αφήνω, līqu-i, (lictum), linquĕre·
(p. θ. fŏd-) fodio σκάβω, fōd-i, fossum, fodĕre (§ 84)·
(ρ. θ. fŭg-) fugio φεύγω, fūgi, fugĭtum, fugĕre (§ 84)·
β´) με αναδιπλασιασμό και με τροπή συνήθως του θεματικού φωνήεντος του ă σε ĕ ή ĭ και του ae σε ī, όπως:
(ρ. θ. tend-) tendo τεντώνω, te-tend-i, tentum (ή tensum), tendĕre (πρβ. τείνω τέ-τα-κα κτλ.)
(ρ. θ. păr-) pario γεννώ, pe-pĕ-ri (από το pe-pă-ri), partum, parere (μετοχή ενεργητ. μέλλοντα paritūrus )∙
(ρ. θ. căn-) cano τραγουδώ, ce-cĭn-i, canĕre (σουπίνο cantātum)
(p. θ. căd-) cado πέφτω, ce-cĭ-di, (cāsum), cadĕre·
(p. θ. caed-) caedo κόβω, χτυπώ, ce-cī-di, caesum, caedĕre·
(p. θ. posc-) posco ζητώ, po-posc-i (από το pe-posc-i), poscĕre·
(p. θ. curr-) curro τρέχω, cu-curr-i (από το ce-curr-i), cursum, currĕre.
Σημείωση.Ο αναδιπλασιασμός συνήθως παραλείπεται, όταν το ρήμα είναι σύνθετο, π.χ. (tendo, te-tendi), αλλά ex-tendo εκτείνω, extendi, extentum (ή extensum). ex-tendĕre.
γ´) με προσθήκη στο ρηματικό θέμα του χαρακτήρα s, όπως:
(ρ. θ. carp-) carpo δρέπω, carp-s-i, carptum, carpĕre (πρβ. δρέπ-ω, έδρεψα από το έδρεπ-σα)·
(ρ. θ. dic-) dico λέγω, dixi (από το dic-s-i), dictum, dicĕre (§ 84, Σημ. 1)·
(πρβ. πλέκω - έπλεξα από το έπλεκ-σ-α)·
(ρ. θ. lud-) ludo παίζω, lūsi (από το lud-si) - lūsum, ludĕre (πρβ. κομίζω - εκόμισα από το εκόμιδ-σ-α).
88. γ´) Χρονικό θέμα του σουπίνου.- 1) Το θέμα του σουπίνου σχηματίζεται κανονικά με την προσθήκη στο ρηματικό θέμα του χαρακτήρα t, και σπανιότερα, κυρίως στα ρήματα της γ´ συζυγίας, με την προσθήκη του χαρακτήρα s.
α´) (ρ. θ. ama-) amo, amāt-um, (ρ. θ. dele-) deleo, delēt-um, (ρ. θ. leg-) lego, lect-um (από το leg-tum πρβ. λέγ-ω, λεκτ-ός από το λεγ-τός), (ρ. θ. audi-) audio, audīt-um∙
β´) (ρ. θ. scand-) scando ανεβαίνω, scandi, scan-s-um (από το scand-s-um), scandere.
2) Από τα ρήματα της β' συζυγίας όσα έχουν παρακείμενο σε -ui (§ 87, 1) σχηματίζουν το σουπίνο σε ĭtum, όπως habeo έχω, habuihab-ĭtum, habēre∙ moneo συμβουλεύω, monui, monĭtum, monere.
89.  1) Μερικά ρήματα σχηματίζουν το θέμα του παρακειμένου και του σουπίνου ή το θέμα του ενός από αυτά όχι από το ρηματικό θέμα, αλλά από το θέμα του ενεστώτα που έχει επαυξηθεί με πρόσφυμα (§ 86, 1-2), όπως:
α´) (ρ. θ. iug-) iung-o ζεύγω, iunx-i (από το iung-s-i § 87, 2 γ´), iunctum (από το iung-t-um), iungĕre∙
β´) (ρ. θ. pig-) ping-o ζωγραφίζω, pinx-i (από το ping-s-i), pictum (από το pig-t-um), pingĕre∙
(ρ. θ. pug-) pung-o κεντώ, pŭpŭgi (από το pe-pu-gi, § 88, 2β´), punctum (από το pung-t-um), pungere.
2) Αρκετά ρήματα δεν έχουν σουπίνο, μερικά δεν έχουν και παρακείμενο και σουπίνο, όπως:
α´) mico πάλλομαι, λάμπω, micŭi, — micāre·
horreo φρίττω, horrui, — horrēre·
posco ζητώ, poposci, — poscĕre (§ 87, 2, β´)·
disco μαθαίνω, διδάσκομαι, didĭci, — discĕre·
β´) ferio πλήττω, —, —, ferire·
furo μαίνομαι, —, —, furĕre.
3) Πολλά ρήματα σχηματίζουν παρακείμενο και σουπίνο, ή το ένα από τα δύο, σύμφωνα με συζυγία διαφορετική από εκείνη στην οποία ανήκει ο ενεστώτας και το απαρέμφατο τους, όπως:
domo (δαμάζω), domāre (α´ συζυγίας), domui, domĭtum (β' συζυγίας)
(πρβ. habui, habitum του ρ. habeo, habēre)·
seco (κόβω), secāre (α´ συζυγίας), secui (β´ συζυγίας), sectum (γ´συζυγίας)·
(πρβ. lectum του ρήματος lego, legĕre)∙
augeo (αυξαίνω), augēre (β´ συζυγ.) auxi, auctum (γ´ συζυγ.) πρβ. flixi, flictum του ρ. fligo χτυπώ, fligĕre·
rideo (γελώ), ridēre (β´ συζυγ.), risi, risum (γ´ συζυγ.) πρβ. lusi, lusum του ρ. ludo παίζω, ludĕre·
strepo (κάνω θόρυβο), strepĕre (γ´ συζυγ.), strepui, strepĭtum (β´ συζυγ.)· πρβ. habui, habitum του ρ. habeo-habēre·
rudo (μουγκρίζω) rudĕre (γ´ συζυγ.)· rudīvi, (rudītum) (δ´ συζυγ.) πρβ. audīvi, audītum του ρ. audio, audīre·
venio (έρχομαι), venīre (δ´ συζυγ.)· vēni, ventum (γ´ συζυγ.) πρβ. legi, lectum του ρ. lego legĕre.
4) Αρκετά ρήματα σχηματίζουν τον παρακείμενο και το σουπίνο, ή το ένα από τα δύο, από δύο (ή και περισσότερα) θέματα, όπως:
α´) implĭco εμπλέκω, implicui ή implicāvi, implicĭtum ή implicātum, implicāre (βλ. και neco, § 86, 1)∙
β´) lino αλείφω, lēvi, lĭtum, linĕre·
iuvo ωφελώ, βοηθώ, iuvi, iutum (ή iuvātum), iuvāre (μτχ. μέλ. iuvatūrus)·
γ´) pango πήζω, (pepĭgi ή) pēgi ή panxi, panctum ή pactum, pangĕre∙
pinso κοπανίζω, pinsi ή pinsui, pinsum ή pinsĭtum ή pistum ή pīsum, pinsĕre∙
Σημείωση 1.Τα σουπίνα που λήγουν σε -atum ή -etum ή -utum έχουν το φωνήεν της παραλήγουσας (a, e, u) κανονικά μακρό, όπως:
amo (amāre), amātum,
deleo (delēre), delētum
tribuo (tribuĕre) tribūtum· ενώ
do (δίνω), dĕdi, dătum, dăre·
sero (σπέρνω), sēvi, sătum, serĕre·
ruo (καταφέρομαι), rui (rŭtum) ruĕre.
Όσα σουπίνα λήγουν σε –itum, έχουν το i της παραλήγουσας μακρό, αν ο παρακείμενος του ρήματος λήγει σε -iνi, και βραχύ, αν ο παρακείμενος λήγει σε -ui ή i, όπως:
audio (ακούω), audire, audīvi, audītum·
quaero (ζητώ), quaerĕre, quaesīvi, quaesītum. Αλλά
veto (απαγορεύω), vetāre, vetui, vetĭtum·
habeo (έχω), habēre, habui, habĭtum·
lambo (γλείφω), lambĕre, lambi, lambĭtum·
fugio (φεύγω) fugĕre, fūgi, (fugĭtum).
Εκτός από τα παραπάνω και τα:
cieo (πορεύομαι) cīvi, cĭtum, ciēre·
eo (πορεύομαι), īvi (ή ii, § 83 Σημ.), ĭtum, īre·
lino (αλείφω), līνi ή lēvi, lĭtum, linĕre·
sino (αφήνω), sĭvi, sĭtum, sinĕre.
Σημείωση.2. To ρήμα do έχει το χαρακτήρα του θέματος (da), δηλ. το a βραχύ σε όλους τους άλλους τύπους εκτός από τους τύπους das (= δίνεις) και da (= δίνει) και dāns (γεν. dantis).
Για το λόγο αυτό πρέπει να τονίζονται στην προπαραλήγουσα (§ 7, 2 β´) οι τύποι π.χ. του circumdo (περιβάλλω) circumdămus, circumdătis, circumdăre, circumdăbam, circumdărem, circumdătur.
Από το do (= δίνω) διαφέρει το -do που είναι εύχρηστο όταν είναι σύνθετο με μονοσύλλαβες προθέσεις (βλ. κατάλογο ανώμαλων ρημάτων).
Τα κυρίως ανώμαλα ρήματα.
90. Μερικά ρήματα παρουσιάζουν ανωμαλίες τόσο στα διάφορα χρονικά θέματα όσο και στους διάφορους τύπους τους (πρβ. αρχ. ελλ. εἰμί, εἶμι, οἶδα, φημί κτλ.). Τέτοια ρήματα είναι 1) sum (γι' αυτό βλ. § 77), 2) possum, 3) edo, 4) eo, 5) queo και nequeo, 6) volo, nolo και malo, 7) fero και 8) fiο.
Τα παραπάνω ρήματα σχηματίζονται ως εξής:
91. Possum (δύναμαι), potui, posse (§ 89, 2). Είναι σύνθετο από το pot (pote ή potis = δυνατός, §42, 1) και το sum· οι περισσότεροι τύποι του σχηματίζονται όπως και του sum.
Indicativus
Coniunctivus
Indicativus
Coniunctivus
Praesens
pos-sum
pos-sim
Imperfectum
pot-ĕram
possem
pot-es
pos-sis
pot-eras
posses
pot-est
pos-sit
pot-erat
posset
pos-sumus
pos-sīmis
pot-erāmus
possemus
pot-estis
pos-sītis
pot-erātis
possetis
pos-sunt
pos-sint
pot-ĕrant
possent
Futurum

pot-ero, poteris, pot-erit
pot-erimus, poteritis, pot-ĕrunt
Perfectum

pot-ui

pot-uĕrim
Plusquamperfectum

pot-uĕram

pot-uissem
pot-uisti
pot-ueris
pot-ueras
pot-uisses
pot-uit
pot-uerit
pot-uerat
pot-uisset
pot-uimus
pot-uerĭmus
pot-uerāmus
pot-uissēmus
pot-uistis
pot-ueritis
pot-ueratis
pot-uissētis
pot-uērunt
pot-uĕrint
pot-uerant
pot-uissent
Futurum exactum

pot-uĕro, pot-ueris, pot-uerit
pot-uerĭmus, pot-uerĭtis, pot-uĕrint
Infinitivus

Praesens
posse

Perfectum
pot-uisse
Imperativus δεν έχει. Participium: potens (gen. potent-is) (χρησιμεύει μόνο ως επίθετο = δυνατός, § 40, γ´ και § 43, 2).
92. ĕdo (εσθίω = τρώγω), ēdi, ēsum, ĕdĕre. Το ρήμα αυτό κλίνεται ομαλά όπως τα ρήματα της γ´συζυγίας (§78 lego)· όμως στην οριστική του ενεστώτα, στην υποτακτική του παρατατικού, στην προστακτική και το απαρέμφατο του ενεστώτα εκτός από τους κανονικούς του τύπους έχει και άλλους βραχύτερους, οι οποίοι είναι όμοιοι με τους αντίστοιχους του ρ. sum (§77), με τη διαφορά ότι το e στους τύπους του edo κανονικά είναι μακρό.

Indicativus, Praesens

Coniunctivus, Imperfectum
edo, ĕdis ή ēs, ĕdit ή ēst
edĕrem ή ēssem, edĕres ή ēsses,
edĭmus, edĭtis ή ēstis, edunt
ederet ή ēsset
ederemus ή ēssemus, ederetis ή
ēssetis, ederent ή ēssent.
ede ή ēs, edĭte ή ēste — edito ή ēsto, editōte ή estōte
Infinitivus, praesens: edĕre ή ēsse
Από το παθητικό (edor, esus sum, edi) έχουν και δεύτερο τύπο μόνο το γ´ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα και της υποτακτικής του παρατατικού: edĭtur και estur, ederētur και essētur. Κατά τον ίδιο τρόπο σχηματίζονται και τα σύνθετα com-ĕdo κατατρώγω ex-ĕdo per-ĕdo.
93. ĕō (είμι) πορεύομαι, (īvi και) ĭī, ĭtum, īre (βλ. §83 Σημ. και §89,4, Σημ. 1). Το ρήμα eo έχει δύο ρηματικά θέματα, 1) μπροστά από τα φωνήεντα a, ο, u έχει θέμα e, 2) μπροστά από σύμφωνο ή i έχει θέμα i. (πβ. αρχ. ελλην είμι. ίμεν κτλ.). Κλίνεται όπως τα ρήματα της δ´ συζυγίας (§ 78, audio), αλλά ο παρατατικός της οριστικής είναι ibam και ο μέλλοντας ibo (βλ. § 79, Σημ. 2).

Indicativus

Coniunctivus
Praesens

ĕō, īs, ĭt
īmus, ītis, ĕunt

ĕam, eās, eat
eāmus, eātis, eant
Imper-
fectum

ībam, ības, ibăt
ībāmus, ībātis, ibant

īrem, īres, iret
irēmus, irētis, irent
Futurum

ībō, ībis, ībit
ībĭmus, ībĭtis, ibunt

ĭtūrus, -a, -um sim, sis sit
ĭturī, -ae, -a, simus, sitis, sint
Perfectum

(ivi) ĭī, īsti, ĭit
ĭĭmus, īstis, iērunt ή iēre

iĕrim, ieris, ierit
ĭĕrimus, ieritis, ierint
Plusquam
Perfectum

ĭĕram, ĭĕras κτλ.

īssēm, īssēs κτλ.
Futurum

ĭĕro, iĕris κτλ.

Imperativus: ī, īte-īto, īto-ītōte, euntō
Infinitivus

Praesens: īre
Perfectum: isse
Futurum: itūrum, ituram, iturum esse κτλ.
parti-
cipium

Praesens: ĭens, gen. ĕuntis, dat. eunti κτλ.
Futurum: ĭtūrus,ĭtūra, iturum

Supinum: itum, itū (§ 89, 4 Σημ. 1)
Gerundium: eundi, eundo, eundum, eundo
Από την παθητική φωνή εύχρηστο είναι του (απλού) ρήματος eo το γ´ ενικό πρόσωπο όλων των χρόνων ως απρόσωπο: ītur (= γίνεται πορεία), ibātur, ibĭtur, itum est κτλ. και απαρέμφατο īrī, (βλ. §79, Σημ. 2).
Σημείωση.Κατά τον ίδιο τρόπο κλίνονται και τα σύνθετα του eo, όπως το ab-eo αναχωρώ, ad-eo προσέρχομαι, ex-eo εξέρχομαι κτλ. Από τα ρήματα αυτά όσα λαμβάνονται με ενεργητική μεταβατική σημασία σχηματίζουν όλους τους τύπους της παθητικής φωνής, π.χ. adeo προσβάλλω -adeor (προσβάλλομαι), adīris, adītur, adīmur, adimini, adeuntur. Perf. adībar, adībaris κτλ. Fut. adībor, adiberis, adibitur κτλ.
Ένα από τα σύνθετα του eo, το ambīo (από το ambi-eo περικυκλώνω), σχηματίζει όλους τους τύπους του κανονικά όπως τα ρήματα της δ´ συζυγίας (όπως το audio, §79), ambīvi, ambītum, ambīre.
94. quĕo (δύναμαι) μπορώ (quīvi και quĭi, quĭtum), quīre- neque (δε δύναμαι), nequīvi, nequīre (§ 89, 2). Τα δύο αυτά ρήματα σχηματίζονται όπως το eo (§93), όμως λίγοι τύποι τους είναι εύχρηστοι, όπως queo, queunt - nequeunt, queam, queant κτλ. - nequibant, nequirent κτλ. Και χωριστά non queo, non queunt, non quivit κτλ.
95. volo (θέλω), volui, velle - nolo, από το ne-volo, non volo (δε θέλω, αρνούμαι), nolui, nōlle - mālo, από το magis volo (περισσότερο θέλω, προτιμώ), malui, mālle (§89, 2).
Τα ρήματα αυτά κλίνονται ως εξής:

Indicativus

Coniunctivus

Praesens
vŏlō
nōlō
malō
vĕlim
nōlim
mālim
vīs
nōn vis
māvis
vĕlīs
nōlis
malīs
vult
nōn vult
māvult
velit
nōlit
malit
volŭmus
nolŭmus
mālŭmus
velīmus
nōlīmus
malīmus
vultis
nōn vultis
māvultis
velītis
nōlītis
malītis
volunt
nōlunt
mālunt
velint
nōlint
malint

Imperfectum
vŏlēbam
nōlēbam
mālēbam
vĕllem
nōllem
māllem
vŏlēbas
nōlēbas
mālēbas
velles
nolles
malles
vŏlēbat
nōlēbat
mālēbat
vellet
nollet
mallet
κτλ.
κτλ.
κτλ.
κτλ.
κτλ.
κτλ.

Futurum
vŏlăm
nōlăm
mālăm
vŏlēs
nōlēs
mālēs
Δεν έχει
vŏlĕt
nolĕt
malĕt
κτλ.
κτλ.
κτλ.

Perfectum
vŏlŭi
nolui
malui κτλ.
vōluĕrim
nōluĕrim
māluĕrim
νοluisti
noluisti
maluisti
volueris
nolueris
malueris
κτλ.
κτλ.
κτλ.
κτλ.
κτλ.
κτλ.

Plusquamperfectum
vŏluĕram
nōluĕram
māluĕram
vŏluissem
nōluissem
māluissem
κτλ.
κτλ.

Futūrum exactum
vŏluĕro
nōluĕro
māluĕro
κτλ.
ελλείπει
Imperatīvus του nolo: nōlī, nōlīte - nōlītō, nōlītō, nōlĭtōte, nōlunto (του volo και malo δεν υπάρχει)
Infinitivus: Praesens: vĕlle, nōlle, mālle.
Perfectum: voluisse, noluisse, maluisse.
Participium, Praesens: (volens), (nolens) (το malo δεν έχει ).
Αντί του volens λέγεται συνήθως cupĭēns (§84) και αντί του nolens λέγεται invītus (ακούσια). Αλλοι τύποι των ρημάτων αυτών δεν είναι εύχρηστοι.
Σημείωση.Αντί του visne? (άραγε θέλεις;) λέγεται vin? και παρενθετικώς αντί του si vis (αν θέλεις) λέγεται sis και αντί του si vultis (αν θέλετε) λέγεται vultis.
96. fĕro (φέρω). tŭl-i, lāt-um, ferre. Του ρήματος αυτού:
1) ο παρακείμενος και το σουπίνο δε σχηματίζονται από το θέμα του ενεστώτα∙
2) οι τύποι που σχηματίζονται από το θέμα του ενεστώτα (fer-) συγκόπτουν α) το συνδετικό φωνήεν i μπροστά από το s και t των καταλήξεων και β´) το συνδετικό φωνήεν ĕ, όταν το ακολουθεί r.

Activum

Passivum

Indicativus
Praesens

fērō, fers, fert

feror, ferrisfertur
fĕrĭmus, fĕrtis, fĕruntferĭmur κτλ.

Coniunctivus
Praesens
fĕrăm,ferās κτλ.ferar, ferāris, κτλ.
Imperfectum
ferrem, ferrēs, ferret
ferremus κτλ.
ferrer, ferrēris, ferretur ferrēmur κτλ.

Imperativus

fĕr, fĕrte (§84 Σημ.)
fertō, fertō, fertote, ferunto

ferre, ferimini
fertor, fertor - feruntor

Infinitivus

ferre

ferrī
Όλοι οι άλλοι τύποι σχηματίζονται ομαλά,όπως σχηματίζονται τα ρήματα της γ´  συζυγίας (fĕrēbam, fĕram, feres, κτλ. ferar, ferēris, κτλ.).
97. fīo (γίνομαι), factus sum, fiĕri. Η μετοχή του factus, με την οποία σχηματίζονται οι συντελικοί χρόνοι του ρήματος ομαλά (factus sum, factus erarn, factus ero, §85,3), είναι του ρ. facior∙ αντί του facior χρησιμοποιείται και το fiο ως παθητικό του facio (§84).
Οι τύποι που γίνονται από το θέμα του ενεστώτα (fi-) σχηματίζονται σύμφωνα με την δ´ συζυγία, εκτός από την υποτακτική του παρατατικού και το απαρέμφατο του ενεστώτα που σχηματίζονται σύμφωνα με την γ´ συζυγία.

Indicativus

Coniuctivus
Praesens

fīō, fīs, fĭt

fiăm, fiās, fīat
(fīmus, fītis), fīunt
fīamus κτλ. ομαλά
Imper-
fectum
fīēbam,fiēbas
fiĕrem,fiĕres,fieret
κτλ. ομαλά
fieremus, fieretis, fierent
Futurum

fiam, fiēs, fiet
fiemus κτλ. ομαλά

Δεν έχει
Imperativus: fī, fīte.
Infinitīvus, Praesens: fiĕri, Futurum: factum iri.
Gerundivum: faciendus, facienda, faciendum.
Σημείωση.To i του θέματος fi- σ' όλους τους άλλους τύπους, εκτός από τον τύπο fit, το απαρέμφατο fiĕri και τους τύπους της υποτακτικής του παρατατικού fiĕrem, fiĕres κτλ. είναι μακρό.
Ελλειπτικά ρήματα
98. Ελλειπτικά ρήματα (verba defectīva) είναι:
1) τα ρήματα memĭni (ενθυμούμαι), ōdi (μισώ) και coepi (άρχισα) είναι παρακείμενοι χωρίς ενεστώτα. Από τους παρακειμένους αυτούς οι δύο πρώτοι έχουν σημασία ενεστώτα και ο υπερσυντέλικος παρατατικού (meminĕram θυμόμουν, odĕram μισούσα), ο τετελεσμένος μέλλοντας έχει σημασία απλού μέλλοντα (meminĕro θα ενθυμούμαι ή θα ενθυμηθώ, odĕro θα μισώ ή θα μισήσω).
Κλίνονται ομαλά όπως τα ρήματα της γ´ συζυγίας (§ 78, γ´, legi) σε όλους τους τύπους του παρακειμένου, του υπερσυντελίκου και του τετελεσμένου μέλλοντα. To memini έχει και δύο τύπους προστακτικής, το odi και coepi και απαρέμφατο και μετοχή ενεργητ. μέλλοντα, ακόμη το coepi έχει και μετοχή παθ. παρακειμένου.
Imperativus:
mementō
να θυμάσαι
mementōte
να θυμάστε
Infinitivus
Perf
meminisse,
odisse
coepisse
Fut.
osurum, -am, -um esse
coepturum, -am, -um esse
Participium
Fut.
osurus, -a, -um
coeptums. -a, -um
Perf. Pass.
coeptus, -a, -um
Σημείωση.Του ρ. coepi οι χρόνοι που λείπουν αναπληρώνονται με τους αντίστοιχους χρόνους του ρ. incipio αρχίζω (incēpi, inceptum) incipĕre.
Η μετοχή coeptus, -a, -um μαζί με το sum, eram, ero κτλ., χρησιμοποιείται αντί για το coepi, coeperam, coepero κτλ. όταν ακολουθεί ως συμπλήρωμα της εννοίας του ρήματος αυτού παθητικό απαρέμφατο παθητικής διαθέσεως, όπως aedes aedificari caepta est (άρχισε να οικοδομείται ο ναός)· αλλά: mons movēri coepit.
Μετοχή παθητ. παρακειμένου, αλλά με ενεργητική συνήθως σημασία, έχει και το ρ. odi (οsus). κυρίως εύχρηστο στα σύνθετα exōsus, perōsus (= πολύ μισώντας §81, 2, Σημ.).
2) τα ρήματα āio, inquam, quaeso, (for) fāri.
α) To āio (λέγω, αρχ. ελλην. ἠμί) είναι εύχρηστο στους εξής τύπους:
Indicativus
Coniunctivus
aio
ais
ăit
aias
aiat
āiunt
aiant
Imperfectum: aiēbam, aiēbas, κτλ. ομαλά και αρχ. aībam, aības, κτλ.
Perfectum: (γ´ εν. μόνο) ait.
Imperativus: (ăi)
Participium: aiens.
Σημείωση.Συνήθως λέγεται ain? αντί ais-ne? (λες; νομίζεις;).Πρβ. § 95 Σημ.
β´) το inquam (φημί) λέγω, είναι εύχρηστο στους εξής τύπους: Indicativus, Praesens: inquam, inquis, inquit, (inquimus, inquĭtis), inquiunt. Imperfectum: inquiēbat. Futurum: inquiēs, inquiet. Pertectum: (inquii), inquisti, inquit, (inquimus), Imperativus: (inque, inquīto). Participium: inquiens.
Σημείωση.Όλοι οι παραπάνω τύποι χρησιμοποιούνται μόνο παρενθετικώς μέσα σε ευθύ λόγο, όπως Tum ille «pater, inquit, precor, ut...» Τότε εκείνος, «Πατέρα, λέγει, παρακαλώ να...» (Πρβ. αρχ. ελλην. φημί και ἠμί).
γ´) του quaeso (παρακαλώ) εύχρηστος είναι ο τύπος quaesŭmus (παρακαλούμε). Τους τύπους αυτούς χρησιμοποιούν παρενθετικώς μετά από προστακτική για να μετριαστεί η έννοια της προσταγής: hic mihi, quaeso, πες μου, παρακαλώ∙ (πρβ. κάθισε, παρακαλώ, εδώ)∙
δ´) for (φημί) λέγω, fātus sum, fāri (αποθετικό, § 80). Του ρήματος αυτού στους πεζούς συγγραφείς εύχρηστος είναι μόνο ο τύπος fando από το γερούνδιο (στη φράση fando audire = ακούω να λέγεται) και ο τύπος fanda από το γερουνδιακό (στη φράση fanda atque nefanda = ρητά και απόρρητα, § 75, 4 και 5). Όμως στους ποιητές είναι εύχρηστοι και άλλοι τύποι του ρήματος αυτού και κυρίως των συνθέτων (όπως adfari προσαγορεύω, praefari προλέγω, κτλ.), δηλ. όλοι οι τύποι του μέλλοντα της οριστικής (fabor, fabĕris, fabĭtur, κτλ.), του παρακειμένου και του υπερσυντελίκου οριστικής και υποτακτικής (fatus sum, fatus sim, fatus eram, fatus essem )· εκτός από τους τύπους αυτούς και οι εξής:
Indic., Praes. fatur, fantur. Indic., Imperf. fabar, fabantur. Coniunct. lmperf. (prae) fārer, farēris, κτλ. Imperativus: fare. Infinitivus: fari (και farier, § 79 σημ. 2). Supinum: fatu. Participium: fans. Gerundium: fando. Gerundivum: fandus, -a, -um.
3) μερικοί τύποι προστακτικής εγκλίσεως και απαρεμφάτου
ăvē (ή have) χαίρε, avēto - avēte, απαρμφ. avēre.
salve χαίρε, υγίαινε, salvē-tō, salvēte, απαρμφ. salvēre.
cĕdo δώσε, πες, πληθ. cette (πρβ. να,- νάτε).
Σημείωση.Στα ελλειπτικά ρήματα ανήκουν και οι τύποι forem, fores- forent, απαρμφ. fore. Οι τύποι αυτοί αντικαθιστούν ορισμένους τόπους του ρ. esse (§ 77).
Απρόσωπα ρήματα (Verba impersonalia)
99. Απρόσωπα ρήματα, που είναι δηλ. εύχρηστα μόνο στο γ´ ενικό πρόσωπο (και το απαρέμφατο) όλων των χρόνων, χωρίς υποκείμενο, είναι,
1) όπως στην ελληνική γλώσσα ρήματα που σημαίνουν κάποιο φυσικό φαινόμενο, όπως dilucēscit, illucescit φέγγει (η ημέρα), fulget και fulgŭrat αστράφτει, rorat πέφτει δροσιά, tonat βροντά κτλ.
Σημείωση.Κατά τη χρήση των ανωτέρω ρημάτων, όταν στο νου εκείνου που γράφει ή ομιλεί επικρατεί η θρησκευτική αντίληψη, τότε τα ρήματα εκφέρονται με υποκείμενο το όνομα κάποιου θείου προσώπου, όπως Juppiter tonat ο Δίας βροντά. Χρησιμοποιούνται δε τότε με τον ίδιο τρόπο και στη μετοχή: Jove fulgurante καθώς αστράφτει ο Δίας.
2) αρκετά ρήματα της β´ συζυγίας (κυρίως απρόσωπα),
dĕcet πρέπει, decuit - decēre·
libet αρέσει, libuit και libĭtum est, libēre·
lĭcet επιτρέπεται, licuit και licĭtum est, licēre·
oportet (χρη) είναι ανάγκη, oportuit, oportēre·
pudet (me) ντρέπομαι, puduit και pudĭtum est, pudēre.
Τα ρήματα αυτά δεν έχουν προστακτική, σουπίνο και μετοχή. Την προστακτική αναπληρώνει η υποτακτική τους, π.χ. pudeat te να ντρέπεσαι, μόνο του ρήματος licere υπάρχει σε νόμους ο τύπος της προστακτικής licēto ας επιτρέπεται.
Υπάρχει επίσης η μετοχή μερικών από τα απρόσωπα αυτά ρήματα, αλλά αυτή έχει σημασία επιθέτου, όπως licens ελεύθερος, pudens ντροπαλός, κτλ. (§ 40, γ´).
100. Απροσώπως λαμβάνεται στη λατινική γλώσσα ακόμη.
1) το γ´ ενικό πρόσωπο της παθητικής φωνής (καθώς και το απαρέμφατο) ρημάτων ουδέτερων (§ 74, 1, δ´) ή ενεργητικών, αλλά αμετάβατων όπως:
(vivo) ζω, vivĭtur ζει κάποιος, ζουν, απρμφ. vivi·
(curro) τρέχω, currĭtur γίνεται δρόμος, τρέχουν, απρμφ. curri∙ (βλ. και eo, itur, itum est, iri, § 93)∙
(canto) τραγουδώ, cantātur τραγουδιέται τραγούδι, τραγουδούν∙
2) όπως στην ελληνική γλώσσα, το γ´ ενικό πρόσωπο διαφόρων προσωπικών ρημάτων, όταν μέσα στο λόγο έχουν κάποια ιδιαίτερη σημασία, όπως:
(ac-cĭdo προσπίπτω, -cĭdi, -cidĕre), accĭdit συμβαίνει∙
(con-sto αποτελούμαι, -stĭti, -āre), constat είναι αποδεκτό (ομολογείται)·
(expedio απολύω, -īvi, -ītum, -īre), expĕdit ωφελεί, συμφέρει·
(inter-sum κείμαι ανάμεσα, -fui, -esse), intĕrest ενδιαφέρει.

 

Δεν υπάρχουν σχόλια: