Κυριακή, 25 Αυγούστου 2013

Παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων στην λατινική γλώσσα




Έχουμε στα επίθετα και τα επιρρήματα της λατινικής γλώσσας 3 βαθμούς παραθετικών:
·       ΘΕΤΙΚΟΣ, που είναι το επίθετο και το επίρρημα αυτό καθ’ εαυτό.
·       ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ, που χρησιμοποιείται όταν συγκρίνουμε δύο όρους ως προς κάτι
·       ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ, όταν θέλουμε να ξεχωρίσουμε τον όρο αυτό από το υπόλοιπο σύνολο στο οποίο ανήκει

ΕΠΙΘΕΤΑ

♦ Συγκριτικός Bαθμός → θέμα του επιθέτου + καταλήξεις -ior, -ior, -ius
   Υπερθετικός Βαθμός → θέμα επιθέτου + καταλήξεις -issimus, -issima,
-issimum
Κλίνονται κανονικά όπως και τα αντίστοιχα ουσιαστικά α’, β’, γ’ κλίσης.
ΘΕΤΙΚΟΣ         ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ              ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
ingens (-ntis)       ingentior-ior-ius               ingentissimus-a-um
paucus-a-um        paucior-ior-ius                 paucissimus-a-um
impudens(-ntis)   impudentior-ior-ius          impundentissimus-a-um
praecox(-ocis)     praecocior-ior-ius            praecocissimus-a-um
recens(-ntis)        recentior-ior-ius               recentissimus-a-um
grandis-is-e         grandior-ior-ius                grandissimus-a-um

♦ Υπάρχουν και τα επίθετα σε -er αλλά και τα επίθετα similis, dissimilis, humilis, facilis, difficilis, gracilis τα οποία έχουν διαφορές στον σχηματισμό των παραθετικών τους. Συγκεκριμένα:
Συγκριτικός Βαθμός → θέμα επιθέτου + -ior, -ior, -ius
Υπερθετικός Βαθμός → θέμα επιθετου +  α)-rimus, –a, –um
                                                                  β)-limus, a, um

ΘΕΤΙΚΟΣ         ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ              ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
pulcher-a-um       pulchrior-ior-ius                pulcherrimus-a-um
acer-ris-re           acrior-ior-ius                     acerrimus-a-um
facilis-is-e           facilior-ior-ius                   facillimus-a-um
similis-is-e          similior-ior-ius                   simillimus-a-um






♦ Εκτός από αυτά έχουμε και επίθετα που έχουν τελείως ιδιόμορφο σχηματισμό παραθετικών. Ενδεικτικά:
ΘΕΤΙΚΟΣ            ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ            ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
parvus-a-um                 minor-or-us                                minimus-a-um
magnus-a-um                maior-or-us                                maximus-a-um
superus-a-um                superior-ior-ius                          supremus-a-um
      >>                                   >>                                     summus-a-um
bonus-a-um                   melior-ior-ius                             optimus-a-um
malus-a-um                   peior-ior-ius                               pessimus-a-um
multi-ae-a                      plures-res-a                                plurimi-ae-a
exter-a-um                     exterior-ior-ius                           extremus-a-um
      >>                                  >>                          extimus-a-um

♦ Τέλος έχουμε και επίθετα που δεν έχουν θετικό βαθμό και στη θέση του έχουμε κάποια πρόθεση ή επίρρημα.
ΘΕΤΙΚΟΣ            ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ            ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
(prope)                               propior-ior-ius                 proximus-a-um
(ultra)                                 ulterior-ior-ius                 ultimus-a-um



Άσκηση
(23)ingentem (naviculam), (25)praecocem, extremo(discrimine), (27)grandi (aetate), grandia, sonora, (28) summa (diligentia), (30) magno (adiumento), (32) multas, excellentes(homines),
(41) antiquissimi (viri), honesta (antiquitas), (43) libera: Να γραφούν και οι άλλοι δύο βαθμοί παραθετικών των παραπάνω επιθέτων. Κατόπιν να μεταφερθούν στον άλλο αριθμό.


 
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ

          Τα επιρρήματα παίρνουν το θέμα τους από το θέμα των αντίστοι-χων επιθέτων με την προσθήκη της κατάληξης:
·       -e όταν πρόκειται για επίθετο β’ κλίσης
·        -ter όταν πρόκειται για επίθετο γ’ κλίσης
π.χ.    malus-a-um  → male
paucus-a-um → pauce
          longus-a-um  → longe
          apertus-a-um → aperte
maturus-a-um → mature
impudens       → (impudentiter)→ impudenter
ingens            → (impudentiter)→ ingenter
prudens          → (prudentiter)→ prudenter
brevis-is-e       breviter
          tristis-is-e         tristiter
          ferox(-cis)        ferociter

Σχηματίζουν τους βαθμούς τους βασισμένοι στον τρόπο σχηματισμού των αντίστοιχων επιθέτων. Αν τα επίθετα, απ’ τα οποία προκύπτουν και τα αντίστοιχα επιρρήματα, σχηματίζουν με τρόπο ιδιόμορφο τα παραθετικά τους, εξίσου ιδιόμορφα θα τα σχηματίσουν και τα αντίστοι-χα επιρρήματα.
Συγκριτικός  θέμα επιρρήματος + κατάληξη -ius (σαν να είναι το ουδέτερο επιθέτου στο συγκριτικό βαθμό)
   Υπερθετικός  θέμα επιρρήματος + κατάληξη -issime

ΘΕΤΙΚΟΣ            ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ            ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
libenter                  libentius                           libentissime
pauce                     paucius                            paucissime
tristiter                   tristius                              tristissime
crudeliter               crudelius                          crudelissime

Κάποια επιρρήματα έχουν διαφορετικό σχηματισμό του θετικού βαθμού σε σχέση με το αντίστοιχο επίθετο, αλλά και ιδιομορφία στο σχηματισμό και των υπολοίπων παραθετικών, έχοντας ως βάση πάντα τα αντίστοιχά τους επίθετα. Για παράδειγμα:

                   ΘΕΤΙΚΟΣ   ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ   ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
magnus   magnopere          maius                     maxime
bonus      bene                    melius                    optime

Δεν υπάρχουν σχόλια: